BIOGRAFIAKAPLICZKI ŚLĄSKIEKOŚCIÓŁKI DREWNIANE ZIEMI ŚLĄSKIEJWITAMY

Na Śląsku jeszcze pod koniec XIX wieku murowane kościoły staly wyłącznie w miastach. Wieś miała kościoly drewniane. Ta sakralna architektura naszego regionu tkwi swymi korzeniami w najgłębszych warstwach kultury polskiej i słowiańskiej. U podstaw tej architektury stanęło prastare budownictwo zrębowe zwane też wieńcowym, wykształcone przede wszystkim w kręgach rodzimej twórczości ludowej. W niezbyt odległej przeszłości, jeszcze niespełna dwa wieki wstecz, na Śląsku zdecydowanie przeważała architektura drewniana.

Dziś jeszcze może poszczycić się ten region zespołem interesujących budowli sakralnych o fundamentalnym znaczeniu dla kultury polskiej. Obiekty te zaliczyć trzeba niewątpliwie do osobliwości turystyczno-krajoznawczych o niepośrednich walorach. Niektóre z nich jak zrębowy kościół z Syryni z 1506 roku (przeniesiony do Parku Kościuszki w Katowicach) jak i przepiękny w swych proporcjach kościół w „typie małopolskim” w Łaziskach z  XVI w. czy też gierałtowicki kościół w Rybniku-Wielopolu z unikatową późnogotycką polichromią patronową z 1534r., stanowią prawdziwe perły architektury drewnianej w kraju, należą też do najstarszych na Ziemi Śląskiej. Z przekazów źródłowych wynika, że drewnianych kościółków np. na ziemi rybnicko-wodzisławskiej było niegdyś ponad czterdzieści pięć (występowały w co drugiej lub trzeciej wsi).Dominowały one zdecydowanie w krajobrazie tej ziemi. Murowane kościoły jeszcze 100 lat temu były tu rzadkością, budowano je głównie w miastach. Do dziś zachowało się jeszcze piętnaście zabytkowych kościółków drewnianych, dwie unikatowe kaplice i jedna wieża dzwonna z Połomi-31m wysoka, należąca do najwyższych dzwonnic drewnianych w kraju. Niestety nie wszystkie kościółki pozostały na swoim miejscu.

W grupie czterdziestu zarejestrowanych zabytkowych kościółków drewnianych na terenie województwa śląskiego, kościółki regionu rybnicko – wodzisławskiego stanowią ponad trzecią część obecnego stanu posiadania. Dwa zabytki sakralne stoją dziś nawet poza granicami województwa (na Kubalonce – kościółek z Przyszowic, w Wiśle-Głębcach – wieża dzwonna z Połomi). Niewątpliwie ziemię rybnicko – wodzisławską należy zaliczyć do grona najbardziej zasobnych w zabytki drewnianej architektury sakralnej regionów nie tylko na Śląsku. Autorom zestawu rycin i opisów prezentowanych zabytków przyświecała myśl utrwalenia i ocalenia od zapomnienia cennego dziedzictwa tej ziemi. Drewniane zrębowe kościółki i kaplice należą bowiem do tych pomników kultury , które tkwią w otoku przyrody jak drogocenne kamienie w pięknej oprawie i dzięki spójności ich niepowtarzalnego piękna architektonicznego z otoczeniem budzą powszechny podziw. Przyciąga ich architektoniczne piękno i logika konstrukcyjna czytelnie akcentowana przez ukształtowanie bryły i zdobnictwo detalu. Nie można przejść obok nich obojętnie , nie można przed nimi się nie zatrzymać. Przyciąga ich niezwykła osobliwość w dzisiejszym krajobrazie kulturowym.

Wśród szczególnych walorów i wielorakich wartości zrębowych zabytków dostrzegamy:

  • umiejętność wpisywania się w krajobraz i tworzenie spójnego z budowlą otoczenia –makrownętrza krajobrazowego,
  • wartości plastyczne wynikające z pewnych prawidłowości w posługiwaniu się przez cieśli zasadami artystycznego kształtowania swych dzieł,
  • umiejętność piętrzenia swych brył i stopniowania stromizn połaci dachowych przy zachowaniu „miękkiego” przechodzenia jednych form w drugie,
  • stosowanie pewnych modułów i proporcji części składowych i wzajemne ich równoważenie,
  • obróbka fakturalna dachów i ścian z uwzględnieniem gry światła i cienia (przydaszki, soboty),
  • stosowanie rytmiki w powtarzających się motywach dekoracyjnych (rytmika snycerki, malarstwo patronowe ),
  • zgodność techniki z materiałem,
  • umiejętność wykorzystywania w praktyce budowlanej mądrości ludowej (wznoszenie budowli na kamieniach węgłowych i peckach, ocienianie budowli i zabezpieczanie odgromowe przy pomocy drzew okalających),
  • kilkuwiekowa w zasadzie bezstylowość kościółków w ich architektonicznym wyrazie przystosowaniu niezmiennej przez wieki tradycyjnej technologii budynku co określić można wiernością wobec rodzimej techniki zrębowej różnorodność detalu i bogactwo motywów zdobniczych (w ciesiołce, snycerstwie,malarstwie),
  • pomysłowe, w każdym detalu przemyślane rozwiązania konstrukcyjne (zrębu, więźby dachowej, wieży przykryć – budowlanych bez użycia gwoździ).

OPIS

RYSUNEK

JERZY
SZLESAK

KAZIMIERA DREWNIOK